Misschien herken je dit: je zit in meditatie en plots merk je dat je alweer bent afgedwaald. Je brengt jezelf “terug”. Maar hóé doe je dat?
Met een zucht? Met lichte ergernis? Met een innerlijk “komaan, concentreer je”?
Of met iets als: ah kijk, afgeleid zijn — ook dit hoort erbij?
Dat kleine verschil maakt een wereld van verschil.
We zeggen vaak dat mindfulness over opmerkzaamheid gaat. Over zien wat er is. Maar eigenlijk kunnen we nog veel verder gaan: zonder mildheid valt die opmerkzaamheid in het water. Hoe minder mildheid, hoe sneller onze opmerkzaamheid wordt aangetast.
Waarom?
Omdat niet-mildheid in essentie een veroordeling is. Ze kan vele vormen aannemen: afkeer, verharding, ongeduld, subtiele zelfkritiek. Soms richt ze zich op iets in onszelf — een gedachte, een emotie, een patroon. Soms op iets buiten ons. Wat het ook is: zodra er (meestal razendsnel, blind en ongemerkt) een veroordeling opkomt, keren we ons af van de ervaring. En op dat moment springen we eigenlijk weg. De opmerkzaamheid is er even… en verdwijnt dan weer.
Je kan technisch gezien nog “opmerken”, maar zonder mildheid is het geen mindfulness meer. Dan is er geen echte aanwezigheid. Mildheid en opmerkzaamheid, als ze ons die keuzevrijheid willen bieden waar mindfulness om draait, dienen onvermijdelijk samen te gaan.
Mindfulness gaat trouwens niet in de eerste plaats over kalmte, rust of ontspanning. Dat zijn mooie mogelijke neveneffecten, maar geen garanties. In essentie gaat mindfulness over keuzevrijheid❤️: het minder automatisch worden in onze verhoudingen tot alles in ons leven. Want in dat automatische schuilt vaak precies dat wat niet werkt — het telkens opnieuw creëren van spanning of problemen.
Om te kunnen kiezen voor houdingen die wél werken, moeten we eerst heel grondig leren zien. En dat zien heeft mildheid nodig. Met mildheid kunnen we opmerken: ah kijk, dit is wat er gebeurt. Zonder mildheid keren we ons af — en dan wordt verandering onmogelijk.
Dit gaat ver. Het raakt ook die stukken in onszelf waar we liever niets mee te maken hebben: moeilijke gedachten, pijnlijke emoties, oude patronen. Vaak hollen we daar onbewust van weg. En precies in dat weghollen zit onze gevangenis. Zolang we automatisch blijven afkeren, blijven we vastzitten in hetzelfde spanningsveld.
Maar in het mild samen leren kennen van die donkere gedachten en moeilijke emoties zit vrijheid. Daar ontstaat ruimte. Daar komt beweging.
Mindfulness wordt soms omschreven als observeren. Dat klopt, tot op zekere hoogte. Maar het is ook iets heel anders: een intieme, warme, bijna liefdevolle manier van aanwezig zijn bij jezelf. Pas in dat dichtbij en mild leren kennen van onze innerlijke wereld kan er werkelijk verandering ontstaan. Observeren vanuit een hiërarchische of dwingende positie creëert afstand — en in die afstand groeit geen echte transformatie.
Misschien helpt dit eenvoudige voorbeeld:
Je merkt in meditatie dat je afgeleid bent. Breng je jezelf streng terug, dan creëer je subtiel maar krachtig een spanningsveld in jezelf. Je relatie met je eigen ervaring wordt gespannen. Maar als je kunt opmerken: ah, afgeleid zijn — met mildheid — dan ga je een relatie aan met dat afgeleid zijn. Je leert het van dichtbij kennen. En net daardoor ontstaat er ruimte om vanzelf weer richting aanwezigheid te bewegen. De gewoonte wordt vertrouwd, minder bedreigend, en verliest gaandeweg haar grip.
Dus misschien is dit een uitnodiging voor deze week:
Onderzoek je eigen opmerkzaamheid.
En stel jezelf zachtjes de vraag: als ik opmerkzaam ben — hoe mild ben ik dan eigenlijk tegenover wat ik opmerk, in mezelf en buiten mezelf?
Want het is die mildheid die je opmerkzaamheid werkelijk mindful maakt.
Met milde groet,
Bart Upekshadaka
P.S. Je mag het ook zo bekijken: hoe meer mildheid, hoe dieper je opmerkzaamheid kan zakken. En hoe dieper je opmerkzaamheid, hoe groter je bewegingsvrijheid in het leven.
—
Wil je deze kwaliteit van mildheid ook concreet verdiepen in je dagelijkse leven? In april start opnieuw de Kindfulness-training (8 weken, momenteel bijna vol). Daar gaan we intensief aan de slag met mildheid — niet alleen naar onszelf, maar ook in relatie tot anderen. Want dit raakt aan iets heel essentieels in mens-zijn: hoe we ons verhouden tot elkaar.
Meer info en inschrijven kan hier: https://breathworks.be/kindfulness/